Osteoporoza to przewlekła choroba układu kostnego charakteryzująca się zmniejszoną masą kostną i osłabieniem struktury kości, co prowadzi do zwiększonego ryzyka złamań. Wśród kobiet po menopauzie, przez spadek poziomu estrogenów, ryzyko to jest szczególnie wysokie. Jednym z leków stosowanych w profilaktyce i leczeniu osteoporozy jest alendronat, należący do rodziny bisfosfonianów. Jego działanie polega na hamowaniu aktywności osteoklastów, co zmniejsza resorpcję kości.
Jak działa alendronat?
Alendronat działa poprzez zahamowanie aktywności osteoklastów — komórek odpowiedzialnych za rozkład tkanki kostnej. Ograniczając destrukcję kości, alendronat sprzyja wyważeniu między resorpcją a odbudową kości, co przyczynia się do zwiększenia ich wytrzymałości. Dzięki temu zmniejsza ryzyko złamań, szczególnie w kluczowych miejscach, takich jak kręgi, biodra czy nadgarstki.
Profilaktyka pierwotna i wtórna — różnica w podejściu
Profilaktyka pierwotna i wtórna różnią się w zależności od stopnia ryzyka złamań:
- Profilaktyka pierwotna: skierowana jest do kobiet, które nie mają jeszcze rozpoznanej osteoporozy ani historii złamań, ale mogą być w grupie ryzyka ze względu na niską gęstość kości (T-score ≤ -2,5) lub wiek powyżej 75 lat.
- Profilaktyka wtórna: dotyczy kobiet, u których zdiagnozowano osteoporozę lub które doświadczyły już złamań osteoporotycznych. Ma na celu zmniejszenie ryzyka kolejnych złamań.
Badania naukowe na temat skuteczności alendronatu
Przeprowadzono liczne randomizowane badania kliniczne, które analizowały wpływ alendronatu na ryzyko złamań u kobiet po menopauzie. Ostatnia aktualizacja przeglądu Cochrane (luty 2023) objęła 119 badań, w których uczestniczyło łącznie 44 765 kobiet.
Wyniki dla profilaktyki pierwotnej
Alendronat stosowany w profilaktyce pierwotnej przez 1-5 lat wykazał:
- Zmniejszenie ryzyka złamań kręgów: o 55% (RR 0,45; 95% CI 0,25–0,84), co przekładało się na bezwzględną redukcję ryzyka (ARR) o 1,4%.
- Redukcję złamań innych niż kręgi: o 17% (RR 0,83; 95% CI 0,72–0,97), ARR 1,6%.
- Brak istotnej redukcji ryzyka złamań biodra i nadgarstka.
Jednak pewność dowodów była niska, ze względu na ograniczoną ilość danych i potencjalne ryzyko błędu w badaniach.
Wyniki dla profilaktyki wtórnej
W profilaktyce wtórnej skuteczność alendronatu była wyraźniejsza:
- Zmniejszenie ryzyka złamań kręgów: o 55% (RR 0,45; 95% CI 0,28–0,73), co odpowiada ARR wynoszącemu 2,7%.
- Zmniejszenie ryzyka złamań biodra: o 51% (RR 0,49; 95% CI 0,25–0,96), ARR 1,0%.
- Zmniejszenie ryzyka złamań nadgarstkowych: o 46% (RR 0,54; 95% CI 0,33–0,90), ARR 1,8%.
Pewność dowodów była umiarkowana dla złamań kręgów oraz niska dla innych rodzajów złamań.
Profil bezpieczeństwa alendronatu
Badania podkreślają, że alendronat jest stosunkowo dobrze tolerowany, a ryzyko skutków ubocznych jest niewielkie. Nie zauważono wzrostu przypadków martwicy szczęki ani nietypowych złamań kości udowej w analizowanych próbach. Potencjalne działania niepożądane dotyczą głównie układu pokarmowego, takie jak zgaga czy uczucie dyskomfortu w jamie brzusznej.
Nie stwierdzono, aby alendronat istotnie zwiększał liczbę poważnych działań niepożądanych ani wycofań z terapii z powodu działań ubocznych.
Wnioski
Alendronat wykazuje dużą skuteczność w profilaktyce wtórnej złamań osteoporotycznych, szczególnie w odniesieniu do kręgów, bioder i nadgarstków. W profilaktyce pierwotnej efekty są mniej wyraźne, co sugeruje, że terapia ta może być bardziej korzystna dla kobiet z większym ryzykiem złamań. Lek charakteryzuje się dobrym profilem bezpieczeństwa, co sprawia, że może być wartościowym elementem leczenia osteoporozy u kobiet po menopauzie. Wybór terapii powinien uwzględniać indywidualne czynniki ryzyka pacjentki oraz jej tolerancję na leczenie.